Ο Γιώργος Βερνίκος Στο Delphi Economic Forum XI

Ο Γιώργος Βερνίκος συμμετείχε σε συζήτηση στρογγυλής τραπέζης με θέμα: «Από την πίεση στη βιωσιμότητα:  Ένα νέο όραμα για το Ελληνικό Τοπίο», που διοργάνωσε η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού(ΕΛΛΕΤ) στο πλαίσιο του DELPHI ECONOMIC FORUM XI στους Δελφούς, το Σάββατο 25 Απριλίου 2026.

Μεταξύ άλλων, ανέφερε τα εξής:

• Η τουριστική δραστηριότητα αναμένεται ότι -διεθνώς- θα συνεχίσει μακροπρόθεσμα την σταθερή ανοδική της πορεία των τελευταίων 50 και πλέον ετών και θα διογκωθεί ως οικονομικό, κοινωνικό και πολιτισμικό φαινόμενο σε παγκόσμιο επίπεδο. Η Ελλάδα θα πρέπει να διεκδικήσει το μερίδιο που της αναλογεί, αξιοποιώντας τη φήμη της και τις επενδύσεις που έχουν γίνει από ιδιώτες και δημόσιο/τοπική αυτοδιοίκηση.
• Με τον τρόπο αυτό θα διασφαλίσει την δημογραφική συγκράτηση, την οικονομική ευημερία και την περιφερειακή ανάπτυξη μέσα από την ενίσχυση της οικονομίας και των τοπικών κοινωνιών σε περιβάλλον αειφορίας.
• Ενόψει των παραπάνω αξίζει να σημειωθεί ότι το 74,4% των Ελλήνων, δηλαδή τρεις στους τέσσερεις Έλληνες, αξιολογούν θετικά και μάλλον θετικά την επίδραση του τουρισμού στην Ελλάδα (μελέτη “Staycation Nation” της ΕΤΕΡΟΝ, Ιούλιος 2024).
• Σε ότι αφορά στις χωρικές πιέσεις, σημειώνουμε ότι σύμφωνα με την μελέτη στην οποία βασίζεται η νέα πρόταση για το Χωροταξικό του Τουρισμού, Οι Περιοχές Ελέγχου και οι Αναπτυγμένες μαζί (δηλαδή οι περιοχές που χαρακτηρίζονται από έντονη τουριστική δραστηριότητα) καλύπτουν αθροιστικά περίπου 5%, ενώ το 57% της επικράτειας δεν παρουσιάζει καμία τουριστική ανάπτυξη. Παράλληλα, οι περιοχές που συνήθως χαρακτηρίζονται ως «υπερτουριστικές» αποτελούν μόνο τμήματα των Περιοχών Ελέγχου, αντιστοιχώντας σε ποσοστό σημαντικά μικρότερο από το 0,78% της συνολικής έκτασης. Την ίδια στιγμή, το 90% της τουριστικής κίνησης συγκεντρώνεται σε μόλις 5 περιφέρειες και σε χρονικό διάστημα 5 μηνών.
• Βασική επιδίωξη είναι η περαιτέρω τουριστική ανάπτυξη να είναι εστιασμένη στον βιώσιμο Τουρισμό, προσαρμοσμένη στις δυνατότητες του κάθε τόπου και στην ορθολογική ανάπτυξή του με γνώμονα την ανάδειξη της φυσιογνωμίας της κάθε περιοχής που περνάει μέσα από τη διατήρηση της αυθεντικότητάς της. Απαραίτητη προϋπόθεση για κάτι τέτοιο είναι η χωρική και χρονική επέκταση του τουρισμού, δλδ εκτός Q3 και εκτός των 5 Περιφερειών που σήμερα έχουν το ~90% της δραστηριότητας.
• Ο χωροταξικός σχεδιασμός αποτελεί έναν από τους πλέον καθοριστικούς παράγοντες για τη βιώσιμη ανάπτυξη του τουρισμού. Στόχος είναι η δημιουργία ενός σταθερού και αξιόπιστου πλαισίου που διασφαλίζει την ασφάλεια δικαίου, περιορίζει την παραβατικότητα στη δόμηση και υποστηρίζει τις επενδύσεις, προωθώντας παράλληλα τη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη. Σε κάθε περίπτωση θεωρούμε πως ένα χωροταξικό με ελλείψεις είναι καλύτερο από την έλλειψη χωροταξικού.
• Η παρατεταμένη καθυστέρηση ολοκλήρωσης ενός σαφούς και λειτουργικού χωροταξικού πλαισίου λειτουργεί, πλέον, ανασταλτικά όχι μόνο για την ορθολογική τουριστική ανάπτυξη αλλά και για την αποτελεσματική προστασία του περιβάλλοντος, καθώς διατηρείται ένα πλαίσιο γεμάτο ασάφειες και κενά. Σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγει και η πρόσφατη **Έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη (2024) για τη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη.

Στο ερώτημα. αν μπορεί ο τουρισμός να ηγηθεί της βιώσιμης ανάπτυξης, ανέφερε τα εξής:

• Ο τουρισμός, όπως κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα, έχει επιπτώσεις στο περιβάλλον, στους φυσικούς πόρους και στα οικοσυστήματα, αλλά οι επιπτώσεις αυτές οδηγούν ενδεχομένως και σε υποβάθμιση και αρνητική επίπτωση στον ίδιο τον τουρισμό. Είναι αυτονόητο ότι η αντιμετώπιση αυτών των αρνητικών επιπτώσεων θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για τον τουρισμό, ιδιαίτερα δε όταν όλο και περισσότερο το κύριο βάρος της διαμόρφωσης πολιτικής για τον τουρισμό εδράζεται στον τόπο και την αυθεντικότητα, δηλαδή τον προορισμό, ο οποίος νοείται όχι μόνο σε τοπικό αλλά και σε υπερτοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο.

• Ο τουρισμός ήδη ηγείται σε δράσεις βιώσιμης ανάπτυξης:
  • Tilos-Zero Waste Island: Η Τήλος αναφέρεται ως το πρώτο νησί μηδενικών αποβλήτων και πράσινο νησί της Μεσογείου, τροφοδοτούμενο πλήρως από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας
  • Πρόγραμμα «Ελληνικό Πρωινό»: Πρωτοβουλία του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος για τη σύνδεση του ξενοδοχειακού κλάδου με την τοπική παραγωγή και την ανάδειξη της γαστρονομικής κληρονομιάς
  • «Ελ. Βενιζέλος»: Το πρώτο Net Zero αεροδρόμιο της Ευρώπης | Η Αθήνα μπροστά από τον ευρωπαϊκό στόχο του 2050
  • METRON Sustainable Tourism: Πρωτοβουλία του ΣΕΤΕ για την εθελοντική αυτορρύθμιση και μετάβαση των τουριστικών επιχειρήσεων σε βιώσιμη λειτουργία, μέσω ενός ολοκληρωμένου πλαισίου αυτοαξιολόγησης και στοχοθέτησης.
  • INSETE: μελέτες, εργαλεία, διεθνή προγράμματα και εκπαιδευτικά βίντεο με στόχο την ενίσχυση του μετασχηματισμού του ελληνικού τουρισμού και τη στήριξη των ΜμΕ.
  • Πλήθος τουριστικών επιχειρηματιών που επενδύουν σε βιώσιμες πρακτικές και σύνδεση με τον τοπική παραγωγή.

Ως προς την εξάρτηση της ελληνικής οικονομίας από τον τουρισμό, ανέφερε τα εξής:

• Αρχικά θα ήθελα να αναφέρω ένα σημαντικό στοιχείο. Η ελληνική οικονομία κατατάσσεται στη 59η θέση μεταξύ 141 χωρών στον Δείκτη Ανταγωνιστικότητας του WEF ή στην 52η θέση μεταξύ 67 χωρών στον αντίστοιχο Δείκτη του IMD, ενώ η ανταγωνιστικότητα του ελληνικού τουρισμού βρίσκεται στην 21η θέση μεταξύ 119 χωρών στον Δείκτη TTDI κερδίζοντας 7 θέσεις τα τελευταία 3 χρόνια. Με άλλα λόγια, ο ελληνικός τουρισμός είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστικός σε σχέση με τους υπολοίπους τομείς της οικονομίας. Αυτό που υποστηρίζουμε διαχρονικά είναι η Ελλάδα να διαθέτει ένα χαρτοφυλάκιο δυναμικών τομέων που να αναπτύσσονται παράλληλα. Όσο ενισχύονται οι άλλοι τομείς τόσο θα μειώνεται η σχετική σημασία του τουρισμού στο σύνολο της οικονομίας. Όμως σε περιοχές όπως τα νησιά, λόγω του παγκόσμιου καταμερισμού εργασίας που ήδη αναφέραμε, ο τουρισμός αναμένεται να παραμείνει κυρίαρχη δραστηριότητα και στόχος μας θα πρέπει να είναι να υποστηρίξει δραστηριότητες που θα τον πλαισιώσουν.
•  Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ « Η ελληνική οικονομία χωρίς στερεότυπα: παραγωγικό υπόδειγμα και τουρισμός» καταγράφεται την τελευταία 10ετία μια σταδιακή μετατόπιση της ελληνικής οικονομίας– που εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από σοβαρές αδυναμίες και δυσλειτουργίες –προς ένα πιο εξωστρεφές παραγωγικό πρότυπο, με εξαγωγές, ανταγωνιστικότητα και μεταποίηση να ενισχύονται παράλληλα με και περισσότερο από τον τουρισμό, αμφισβητώντας με τεκμηρίωση το αφήγημα της μονοκαλλιέργειας και της «οικονομίας του καφέ»
• Η περαιτέρω αναβάθμισή του τουρισμού δεν συνιστά δομική αδυναμία, αλλά στρατηγικό πλεονέκτημα. Ο τομέας, διαχρονικός πυλώνας ανάπτυξης της χώρας, χρειάζεται ένα συνεπές και υποστηρικτικό πλαίσιο για να συνεχίσει να αποδίδει. Η συμβολή του είναι ουσιαστική, αλλά όχι αυτονόητη.
• Ως προς τη διάχυση των ωφελειών: εφαρμογή στρατηγικής με στόχους την χωρική επέκταση της τουριστικής δραστηριότητας στις Περιφέρειες που δεν εντάσσονται στις Τουριστικά Ανεπτυγμένες, μέσω υποδομών πρόσβασης, προβολής και ανάπτυξης τοπικού προϊόντος μέσα από μια ολοκληρωμένη διαχείριση των εκάστοτε προορισμών και την περαιτέρω άμβλυνση της εποχικότητας με αύξηση των ροών στο Β’ και Δ’ τρίμηνο. Σε αυτή την κατεύθυνση, το ΙΝΣΕΤΕ είχε εκπονήσει τη μελέτη “ Ελληνικός Τουρισμός 2030 | Σχέδια Δράσης».
• Με τις κατάλληλες πολιτικές διαφοροποίησης και εμπλουτισμού του τουριστικού προϊόντος (π.χ. σε πολιτιστικό τουρισμό, συνεδριακό τουρισμό, πεζοπορικό τουρισμό κλπ.) υπάρχουν σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης του τουρισμού και στις υπόλοιπες Περιφέρειες αλλά και εκτός του τρίτου τριμήνου διαχέοντας τα οφέλη του τουρισμού και στις υπόλοιπες οκτώ Περιφέρειες αλλά και μειώνοντας την εποχικότητά του.

Στην ερώτηση «Αν ήσασταν μέλος του ΣτΕ, ποιους απαράβατους κανόνες θα θέτατε στην τουριστική ανάπτυξη», απάντησε:

Οι δικαστές που συμμετέχουν στο Συμβούλιο της Επικρατείας έχουν μεγάλη γνώση όλων των νομικών θεμάτων που άπτονται της τουριστικής ανάπτυξης, περιλαμβανομένου του Συντάγματος, των νόμων, της ανάγκης προστασίας του περιβάλλοντος και της ανάγκης για επενδύσεις.  Το πρόβλημα δεν είναι το Συμβούλιο της Επικρατείας, το πρόβλημα είναι η νομοθεσία, η αίσθηση του κράτους δικαίου, με κυριότερο θέμα το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την έκδοση των αποφάσεων.  Υπάρχουν πλήθος προτάσεων που αναφέρονται στην ανάγκη για ολιστική προσέγγιση και συνεργασία, για απόλυτη προτεραιότητα στο χωροταξικό σχεδιασμό, για την ανταποδοτικότητα και την κοινωνική συνοχή, τη χωροταξική οργάνωση και νησιωτικότητα, το σεβασμό στη φέρουσα ικανότητα, στην αρχιτεκτονική ένταξη και διαχείριση ταυτότητας και την ανάπτυξη για προστατευόμενες περιοχές και περιβάλλον.

Τέλος, αναφέρθηκε στις βασικές προτάσεις του Συνήγορου του Πολίτη για τη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη, που είναι οι εξής:

• Άμεση ολοκλήρωση του χωροταξικού σχεδιασμού και έκδοση Π.Δ. για τη μεθοδολογία υπολογισμού της φέρουσας ικανότητας.
• Χαρτογράφηση και έλεγχος της βραχυχρόνιας μίσθωσης, ώστε να συνεκτιμάται στην επιβάρυνση των προορισμών.
• Υποχρεωτική συμβολή των μεγάλων τουριστικών επιχειρήσεων στη δημιουργία υποδομών (π.χ. δικοί τους βιολογικοί καθαρισμοί, αφαλατώσεις) για να μην επιβαρύνουν τα δημόσια δίκτυα.
• Αποκατάσταση της νομιμότητας με κατεδάφιση αυθαιρέτων και ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών με ανθρώπινο δυναμικό